Mogen in de klas opnamen van leerlingen gemaakt worden voor een radio- of een tv-programma (bijvoorbeeld in het kader van een nieuwsreportage of een tv-documentaire)?

De beslissing of er foto's, geluidsopnamen, filmopnamen e.d. gemaakt worden op de terreinen of in de lokalen van de school komt in eerste instantie het schoolbestuur of diens gemandateerde toe. Overigens kan het schoolbestuur in zijn schoolreglement en arbeidsreglement een bepaling opnemen die het maken van opnames van gelijk welke aard op de schoolterreinen verbiedt zonder voorafgaande toestemming van de directie. Ook kan het schoolbestuur bij de toegangen van de schoolterreinen een verbodsbord opstellen (rond bord met witte achtergrond, rode rand en schuine rode streep over zwart fototoestel).

Vervolgens dient elke persoon die gefilmd wordt, zijn of haar individuele toestemming te geven. Deze personen (leerlingen, personeelsleden) kunnen daartoe niet verplicht worden. Met toestemming wordt bedoeld een "vrije, specifieke en op informatie berustende wilsuiting".

  • Met "vrij" wordt bedoeld dat degene die de toestemming geeft om gefilmd te worden, niet onder druk gezet mag worden. De betrokkene moet de reële mogelijkheid hebben om "neen" te zeggen, zonder kwalijke gevolgen voor hemzelf. Indien bijvoorbeeld in de klas opnames gemaakt worden voor een kort sfeerbeeld van enkele minuten, dan lijkt deze toestemming geen probleem te vormen. Een leerling die niet gefilmd wil worden, trekt zich gewoon even terug tijdens de opnamen. Indien het echter gaat om een reportage waarbij een leerlingengroep systematisch gedurende een langere periode gevolgd wordt, dan kan er een probleem zijn. Een leerling die niet gefilmd wilt worden, kan zich in dat geval immers niet terugtrekken, aangezien hij dan een substantieel deel van het lesprogramma zal missen. De opnames zullen zodanig georganiseerd moeten worden dat de betrokken leerling nooit in beeld komt en toch op volwaardige wijze de lessen kan volgen.
  • Met "specifiek" wordt bedoeld dat de toestemming op specifieke filmopnames betrekking moet hebben. Vooraf moet afgesproken worden wat voor beelden gemaakt worden, met welke doelstellingen, welk gebruik achteraf van deze beelden gemaakt zal worden (bijvoorbeeld eenmalige uitzending op het tv-journaal, onderdeel van een documentaire of een reclamefilmpje, trailer voor een bioscoopfilm, mogelijke heruitzendingen achteraf...). Uiteraard kan geen ander gebruik van de opnamen gemaakt worden dan de toepassing waarvoor toestemming gegeven is.
  • Met "op informatie berustend" wordt bedoeld dat degene die toestemming geeft, vooraf duidelijk geïnformeerd moet zijn over de draagwijdte van zijn toestemming en over het feit dat hij/zij de toestemming ten allen tijde kan intrekken.

Deze toestemming mag, maar moet niet schriftelijk gegeven worden. De school moet desgevallend de toestemming wel kunnen aantonen of motiveren. Van leerlingen die enthousiast lachend in de camera kijken, kan overigens aangenomen worden dat ze een impliciete toestemming geven. De toestemming van de ouders is niet vereist, tenzij de leerlingen niet over voldoende beoordelingsvermogen beschikken (bekwaamheid; sowieso onder de leeftijd van 12 jaar).

(Nagekeken 5/09/2018)